Participatieraad Zwolle: Jaarverslag 2017


De Participatieraad dacht afgelopen jaar opnieuw mee met de gemeente, zodat Zwollenaren de hulp krijgen die ze nodig hebben. We adviseerden onder meer over mantelzorg, jeugdhulp, beschut werk, dagbesteding, armoedebeleid, schulddienstverlening en de inkoop van huishoudelijke hulp of Wmo-hulpmiddelen, zoals rolstoelen en scootmobielen.

We betrokken inwoners van de gemeente Zwolle intensiever bij het schrijven van onze adviezen. Dit zorgde er onder meer voor dat de Participatieraad vaker een signaalfunctie kreeg. Daarnaast versterkten we onze samenwerking met partners in de stad én in de regio.

Inhoudelijk zien we ook een duidelijke rode draad door onze adviezen lopen. Het is vooral zichtbaar dat we streefden naar een inclusieve stad, zorg en hulp die we met elkaar organiseren en de noodzaak van passende en toegankelijke dienstverlening.

Participatieraad aan het werk

Ervaringen uit de stad

De Participatieraad zocht steeds contact met inwoners van de gemeente Zwolle, om van hen de juiste informatie voor adviezen te krijgen. De raad deed dit onder meer door werkbezoeken af te leggen en door in gesprek te gaan met bewoners en cliëntenorganisaties. Hun verhalen, tips en problemen gebruikten we als input voor de adviezen aan het College.

Zwollenaren die zelf hulp en zorg nodig hadden, schreven vaak zelf mee aan onze adviezen. Zo deelden inwoners hun ervaringen met de geestelijke gezondheidszorg, de  mantelzorg of de ouderenzorg met ons. Ze deden dit onder meer via het Cluster GGZ, de Mantelzorgadviesraad, de Seniorenraad of onze eigen klankbordgroepen. Hun inzichten maakten onze adviezen beter.

Geïnteresseerden en betrokkenen waren daarnaast altijd welkom om hun ervaringen te delen tijdens onze maandelijkse openbare vergaderingen. De vergaderlocatie wisselde; elke keer vergaderden we in een andere wijk van de stad Zwolle op een locatie met een sociaal-maatschappelijk karakter. Deze bijeenkomsten vonden voor veel Zwollenaren letterlijk bij hen om de hoek plaats, zoals bij voetbalvereniging VV Berkum, Tactus verslavingszorg en dorpshuis Windesheim. We lieten ons er graag informeren over het werk van de organisaties waar we te gast waren.

Aanvullend was de rol van onze individuele leden van groot belang. Zij zijn betrokken inwoners van Zwolle en zij zochten binnen hun eigen netwerken continu naar nuttige ervaringsverhalen.

Steeds vaker een signaalfunctie

Veel beleid waarover de Participatieraad eerder adviseerde, is inmiddels ingevoerd. Dit veranderde de kern van onze adviezen. We kregen afgelopen jaar steeds vaker voorbeelden van hoe het gemeentelijk beleid in de praktijk werkt. Zo ontdekten we zaken die nog beter konden of die juist als voorbeeld voor nieuw beleid konden dienen.

Met deze veranderende informatiestroom, kreeg de Participatieraad ook steeds vaker een signaalfunctie. In de aanpak van huishoudelijke hulp brachten we bijvoorbeeld een ongevraagd advies uit op basis van eigen onderzoek dat een lid van de raad uitvoerde. Een ander voorbeeld is een advies dat we uitbrachten over de participatie van Zwollenaren met een niet-Westerse achtergrond. Op basis van ervaringen die wij ontvingen, stuurden we een signaalbrief aan het college van Burgemeester en Wethouders. Dat leidde onder meer tot vervolgonderzoek naar de feitelijke situatie.

De gemeente hield onze leden sowieso goed op de hoogte van beleidsontwikkelingen. Tijdens deze contacten deelden we ook regelmatig signalen buiten de formele adviezen en brieven om, bijvoorbeeld op het dossier armoedebestrijding. De gemeente gebruikte deze signalen bijvoorbeeld als start van een nadere verkenning of scherpte haar eigen beleidsvoornemens daardoor verder aan.

Meer (regionale) samenwerking

Tijdens de meet en greet bijeenkomst van de Participatieraad Zwolle, maakten we kennis met partners in de stad.
Tijdens de meet en greet bijeenkomst van de Participatieraad Zwolle, maakten we kennis met partners in de stad. En zij met elkaar.

Nu de opstartfase van de invoer Participatiewet en transitie Jeugdzorg achter de rug lag, kreeg de raad meer tijd om haar netwerken in de stad te versterken. Dit deden we onder meer door een meet & greet te organiseren voor personen van veertig maatschappelijke organisaties. Eind vorig jaar kwamen deze vertegenwoordigers van cliëntenraden en patiëntenverenigingen op uitnodiging van de Participatieraad bijeen in het Stadhuis. We maakten kennis, leerden elkaar (beter) kennen en knoopten relaties aan.

Een nauwere samenwerking kwam lokaal ook op gang met het Cluster GGZ en de Mantelzorgadviesraad. Deze organisaties zochten we actief op, omdat bij hen een ondersteuningsbehoefte bestond. Bij andere samenwerkingen waren we deelnemer, zoals in de werkgroep inkomensondersteuning en het Netwerk Duurzame Participatie. Daarnaast keken we steeds vaker naar samenwerkingsmogelijkheden in de regio. Gemeenten werkten meer samen, waardoor belangrijke afspraken tussen gemeenten al zonder tussenkomst van de Participatieraad vorm kregen. Met andere participatieraden besloten we daarom om komend jaar vaker samen op regionaal niveau adviezen uit te brengen. Dat deden we eerder al in ons advies over beschermd wonen en jeugdhulp.

Ons advies aan de gemeente

Het veranderende karakter van onze rol was ook terug te zien in de adviezen die we gaven. Deze toonden steeds meer inhoudelijke focus. Terugkerende thema’s waren onder meer ons streven naar een inclusieve stad, zorg en hulp die we met elkaar organiseren en de noodzaak van passende en toegankelijke dienstverlening.

Meer samenhang in beleid én uitvoer

We merkten vorig jaar dat er soms gemeente-brede samenhang ontbrak bij het oplossen van vraagstukken. Dit zagen we inhoudelijk terug, zoals bij ons advies over de doorontwikkeling dagbesteding. We ondersteunden in dit advies de gemeentelijke ambitie om de inwoner centraal te stellen en niet langer het aanbod van de aanbieders. Tegelijk attenteerden we de gemeente erop  meer samenhang te zoeken met beleidsterreinen die hier inhoudelijk aan raken. Dit waren bijvoorbeeld beschut werken en individuele begeleiding. Dat gebeurde nog te weinig.

Op andere dossiers pakte de gemeente al goed door op dit onderwerp. Zo stuurde de Participatieraad het College afgelopen jaar een advies over de nota Samen naar een gezonder Zwolle. Daarin benoemden we dat we het positief vonden dat het College lokaal gezondheidsbeleid niet als een op zichzelf staand onderwerp ziet. In de nota spreekt de gemeente de ambitie uit om gezondheid met tal van andere onderwerpen te verbinden, zoals wonen, de inrichting van de leefomgeving en sport.

Overigens gaat samenhang in onze adviezen niet alleen over beleid, maar ook over de manier waarop ambtenaren beleid invullen. Zo moedigden we de komst van een Versimpelteam aan, omdat de gemeente nog voor veel inwoners in moeilijk begrijpbare teksten communiceert.

Naar een inclusieve stad

De inhoud van veel van onze adviezen mikt op een nog inclusiever beleid van de gemeente. Daarbij keken we ook nadrukkelijk naar de praktijk. Het betrekken van de inwoner kan tot betere resultaten én kostenbesparingen leiden. Bijvoorbeeld wanneer de toegang aan de keukentafel met een ouder of gezin onderzoekt welke hulp nodig is of juist niet.

Ondertussen wilden we er juist voor waken dat belangrijke voorzieningen voor een inclusieve stad niet stopten, extra investeringen kregen en voldoende rekening hielden met de behoefte van specifieke doelgroepen van beleid. Daar waren we scherp op, bijvoorbeeld in onze adviezen over plekken beschut werken voor mensen met een lichamelijke, verstandelijke of psychische beperking. Ook kwam dit thema terug in onder meer ons advies over een voorstel voor maatschappelijke participatie van bijstandsgerechtigden en de totstandkoming van het beleidsplan schulddienstverlening.

Inclusief beleid bij de gemeente werd ook onderzocht door de Rekenkamercommissie. Enkele brieven van de Participatieraad in de afgelopen jaren waren mede aanleiding voor het onderzoek. In onze brieven schreven we dat er in het gemeentelijk beleid meer rekening gehouden moest worden met de diversiteit en de achtergrond van mensen, zoals vluchtelingen, statushouders en mensen met een niet Westerse achtergrond.

Ongevraagd gaven we ook advies aan het College van burgemeester en wethouders over de opvang van asielzoekers en statushouders. We benadrukten dat naast het leren van de Nederlandse taal het gericht toeleiden naar werk van groot belang is. Hoewel de gemeentelijke rol met de nieuwe Inburgeringswet kleiner is geworden, vroegen we het College toch een sterkere regierol te pakken. En in te zetten op meer samenwerking tussen de betrokken organisaties en instellingen.

Vergadering van de Participatieraad Zwolle
De Participatieraad Zwolle tijdens één van de maandelijkse vergaderingen.

Zorgen met elkaar

Een thema dat vaker terugkeerde, ging over mantelzorgers en hun plek in de gemeente. We deelden met de gemeente het belang van een goed beleid voor deze groep. Beleid dat er echt voor zorgt dat mantelzorgers steun en hulp krijgen bij hun belangrijke en vaak zware taak.

Op basis van plannen die de gemeente met ons deelde, adviseerden we dat er minder geld naar onderzoek zou moeten gaan. In plaats daarvan zou meer geld besteed moeten worden aan de uitvoering van daadwerkelijke, concrete maatregelen waar de mantelzorgers direct baat bij hebben. We moedigden het voornemen van de gemeente aan om de mogelijkheden voor ondersteuning die er zijn voor mantelzorgers beter bekend te maken. De gemeenteraad van Zwolle vroeg het College van burgemeester en wethouders daarnaast een voorstel te doen voor aanvullende maatregelen om mantelzorgers te ondersteunen. In ons advies over die voorstellen gaven we aan er niet van overtuigd te zijn dat elk voorstel de mantelzorger ook daadwerkelijk zou ondersteunen.

Passende dienstverlening

Een belangrijke en terugkerende aanbeveling die wij doen, is dat de gemeente nog beter kan denken vanuit de inwoner. De inwoner wil zelf meer de regie voeren op basis van kwaliteit van een aanbieder. Daarvoor is ook meer zicht nodig op verschillen. Inwoners kregen echter weinig informatie om grip te krijgen op het sturen naar goedkopere of kwalitatief betere hulp.

Vanuit onze rol probeerden we deze dienstverlening waar mogelijk te verbeteren. Zo namen we samen met leden van de Stichting Toegankelijk Zwolle plaats in een projectgroep waarin we meedachten over de aanbesteding hulpmiddelen WMO. Ook spraken we in een brief aan het College onze bezorgdheid uit over de dienstverlening van Welzorg. We reikten het College suggesties aan hoe de dienstverlening verbeterd kan worden.

Daarnaast voerden we een eigen onderzoek uit naar huishoudelijke ondersteuning vanuit de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Uit ons onderzoek kwam naar voren dat door het voeren van de juiste gesprekken met cliënten er grote winst te behalen valt in de kwaliteit van leven van mensen die huishoudelijke ondersteuning krijgen. We hebben de gemeente geadviseerd om huishoudelijke hulpen te laten trainen in het voeren van deze gesprekken.

Dienstverlening is ook een taak van de gemeente zelf. De gemeenteraad van Zwolle vroeg het College van burgemeester en wethouders om een plan te maken hoe bijvoorbeeld gemeentelijke regelgeving en communicatie simpeler kan. Het College heeft in het Actieplan Versimpelen aangegeven hoe zij dit wil gaan doen. Het viel ons in het Actieplan op dat de gemeente bij communicatie richting de inwoners van Zwolle vooral dacht aan schriftelijke communicatie. Eén van onze adviezen was daarom om ook gebruik te maken van bijvoorbeeld filmpjes en pictogrammen.

Experimenten bieden kansen

De PRZ is groot voorstander van meer experimenten in het sociaal domein. Beleid was ook afgelopen jaar te vaak gericht op beheersbaarheid. Dat beperkte de kans voor creatieve oplossingen bij belangrijke vraagstukken, zoals de armoedeval tussen bijstand en werk, of bij het geven van goede en voldoende voorlichting over hulp in de gemeente.

Het was dan ook geen verrassing dat we het initiatief voor een experiment in de bijstand van harte ondersteunden. De gemeente Zwolle wilde een experiment starten om meer inwoners met een bijstandsuitkering de kans te bieden om mee te doen in de samenleving. In een onderzoek zou zij kijken wat het resultaat is van minder regels bij de uitvoering van de Participatiewet. Werkt vertrouwen bijvoorbeeld beter dan controle?

Helaas ging het experiment door onvoldoende deelname van inwoners niet door. Wel hopen we dat de gemeente haar inzet op experimenten doorzet in de komende jaren.